Ara 25

Dişliler

Dişliler çok eski makina elemanlarındandır. Belki de cıvatalardan bile daha eskidir. Dişlilerin bundan
binlerce sene önce Mezopotamya’da sulama tesislerinde kullanıldıkları sanılmaktadır. Daha
sonraları, kum saatlerinde kullanılmışlardır. Romalılar iyice
geliştirdikleri tahrik pim profilli dişlileri un değirmenlerinde kullanmışlar ve bu
gelişme düzeyindeki tahrik pim profilli dişliler uzun zaman hiç değiştirilmeden bir çok yerlerde
kullanılmıştır.

17. Yüzyılın sonlarında bir çok mühendis episikloid profillerin dişli profili olarak kullanmanın
daha avantajlı olduğunu bilmelerine rağmen, pratiğe daha bağımlı olan teknikerler yinede tahrik
pim profilli dişlileri kullanmaya devam etmişlerdir. Daha sonralarda pratik çalışanlar teoriye pek
kıymet vermeden eskiye sadık kalıp, tahrik pim profilli dişlileri kullanmışlardır. Bu durum böylece,
daha mükemmel imalat makinaları imal edilene kadar, devam etmiştir. 18. Yüzyıl sonlarında dahi
dişli profili olarak, güzel ve rijit görünen fakat dişli fonksiyonunu tam yapamayan, daire yaylı
profiller kullanılmıştır.

Buhar makinasının bulunmasıyla dişli çarklardada önemli gelişmeler gözükmeye başlamıştır.
Redüktörlerin ve dişli mekanizmalarının büyük güç ve büyük devir sayılarını az kayıpla iletmeleri
için, redüktörlerin daha verimli imalatları gerekmekteydi. Böylece tamamen metal, sikloid profilli,
dişliler ortaya çıkmaya başladı. 18. Yüzyıl ortalarında ilk defa dişlileri standartlaştırma düşüncesi
ortaya çıktı. Böylece “Circular Pitch” (Bir dişlinin taksimat dairesinin yay boyu, yani “taksimat”)
tanımlandı. 1840 senesinde “Willis” tarafın-dan çıkarılan ilk dişli standartında diş üstü ve diş tabanı
daire çapları standartlaştırılırken, “Circular Pitch” yerini daha avantajlı olan “Diametral Pitch”
(Çaptaki bir inç’e düşen diş sayısı) kavramı ortaya konuldu. Aşağı yukarı aynı zamanda evolvent
profilleride ortaya çıktı. 1874 yılında “Brown & Sharpe” firması tarafından 23 parçadan oluşan
bütün “Diametral-Pitch” ölçüleri için kullanılabilinecek freze takımı piyasaya çıkarıldı.
1856 da “Schiele” ilk yuvarlama methodu takımını ve 1899 yılındada “Fellow” dişli çark şeklindeki
kesici bıçağı buldu. Bu devirde daha diş dibi alt kesimi bilinmiyordu. Alt kesim ilk defa 20. yüzyıl
başlarında imalat esnasında pratik olarak bulundu ve teorisi sonradan tamamlandı.

Otomobil endüstrisinin 20. yüzyıl başlarında seri imalat başlaması ile birlikte dişli çarklarınında gelişmesine
yol açtı. 1908 yılında “Sunderland” tarak şeklindeki dişli açma takımını ve 1909 yılında MAAG
firmasının kurucusu “Max MAAG” da bugünkü diş açma sistemini buldular.
Bundan sonra bugüne gelene kadar dişli açma ve imalatında bir çok gelişmeler görüldü. Şu anda
birkaç firma A dan Z ye kadar bütün işlemleri yapan üniversal makinalar
üretmektedir. Bu makinlara dişi çekip ve taşlar, çektiği dişi, dişi çeken ve taşlayan takımı, kendi
kendine kontrol eder ve sapma değerlerinin sınırlarına yaklaştığını görünce, bunu kendi kendine
düzeltir.

About The Author

Leave a reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Powered by themekiller.com